FT: Πώς ο Έμπολα επέστρεψε – Και γιατί φέρνει μια σκοτεινή προειδοποίηση για την επόμενη πανδημία

Μισό αιώνα μετά την πρώτη εμφάνιση του Έμπολα, ένας από τους ανθρώπους που τον ανακάλυψαν βρίσκεται και πάλι στην πρώτη γραμμή.

Το 1976, ο νεαρός τότε επιδημιολόγος Ζαν-Ζακ Μουγιέμπε εστάλη σε ένα απομονωμένο χωριό του τότε Ζαΐρ για να διερευνήσει μια μυστηριώδη ασθένεια που σκότωνε ανθρώπους μέσα σε λίγες ημέρες.

Όταν έφτασε στη Γιαμπούκου, βρέθηκε μπροστά σε ένα σκηνικό τρόμου. Οι περισσότεροι νοσηλευτές είχαν πεθάνει, οι ασθενείς είχαν εγκαταλείψει το νοσοκομείο και το χωριό έμοιαζε έρημο.

Σήμερα, στα 84 του χρόνια, ο Μουγιέμπε δίνει μάχη με τη 17η επιδημία Έμπολα της καριέρας του. Και όπως γράφει ο Ντέιβιντ Πίλινγκ στους Financial Times, η νέα έξαρση στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό δεν αποτελεί τόσο απειλή για τον υπόλοιπο κόσμο όσο μια προειδοποίηση για το πόσο ευάλωτη παραμένει η ανθρωπότητα απέναντι στην επόμενη πανδημία.

Η «καταστροφική σύγκρουση» ασθένειας και πολέμου

Η τρέχουσα επιδημία εντοπίζεται κυρίως στην επαρχία Ιτούρι, μια από τις πιο ασταθείς περιοχές του ανατολικού Κονγκό.

Πρόκειται για μια περιοχή όπου δρουν ένοπλες ομάδες, χιλιάδες άνθρωποι είναι εκτοπισμένοι και η παράνομη εξόρυξη χρυσού προσελκύει συνεχώς νέους εργάτες σε ορυχεία όπου συχνάζουν νυχτερίδες – οι βασικοί φορείς των ιών Έμπολα.

Ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, που επισκέφθηκε την περιοχή, χαρακτήρισε την κατάσταση «καταστροφική σύγκρουση ασθένειας και πολέμου».

Η επιδημία έχει ήδη εξαπλωθεί σε 26 διαφορετικές υγειονομικές ζώνες, ενώ έχουν καταγραφεί περιστατικά και σε γειτονικές περιοχές που ελέγχονται από αντάρτες, καθώς και στην Ουγκάντα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι Financial Times, περισσότεροι από 500 άνθρωποι έχουν επιβεβαιωμένα προσβληθεί από τον ιό.

Γιατί αυτή η επιδημία ανησυχεί τους ειδικούς

Οι επιστήμονες δεν θεωρούν πιθανό ο Έμπολα να εξελιχθεί στην επόμενη παγκόσμια πανδημία.

Ο λόγος είναι ότι ο ιός δρα πολύ γρήγορα. Προκαλεί αιμορραγίες, πολυοργανική ανεπάρκεια και θάνατο μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα εξάπλωσής του σε παγκόσμια κλίμακα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η νέα έξαρση δεν είναι σημαντική.

Αντιθέτως, σύμφωνα με τους Financial Times, λειτουργεί ως μια πρόβα για την επόμενη μεγάλη υγειονομική κρίση. Η λεγόμενη «Disease X» – η άγνωστη ακόμη ασθένεια που θα μπορούσε να προκαλέσει την επόμενη πανδημία – αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό φόβο των επιδημιολόγων.

Η καθηγήτρια Παγκόσμιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Τρούντι Λανγκ προειδοποιεί ότι, αν και η σημερινή επιδημία αφορά κυρίως τοπικές κοινότητες στο Κονγκό, η επόμενη ίσως να μην περιοριστεί εκεί.

«Η επόμενη θα μπορούσε να είναι διαφορετική», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Ο κόσμος λιγότερο έτοιμος από πριν

Το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα της ανάλυσης των Financial Times είναι ότι η παγκόσμια ετοιμότητα έχει υποχωρήσει μετά τον Covid.

Ο Τόμας Μπόλικι, διευθυντής του Προγράμματος Παγκόσμιας Υγείας στο Council on Foreign Relations, υποστηρίζει ότι οι επιστήμονες γνωρίζουν σήμερα περισσότερα από ποτέ για το πώς αντιμετωπίζονται τέτοιες κρίσεις. Ωστόσο, οι θεσμοί και η πολιτική βούληση που απαιτούνται για να εφαρμοστούν αυτές οι γνώσεις έχουν αποδυναμωθεί.

«Βρισκόμαστε σε πολύ χειρότερη θέση εξαιτίας της εχθρότητας που έχει αναπτυχθεί απέναντι στη δημόσια και παγκόσμια υγεία μετά την Covid», δηλώνει.

Οι Financial Times επισημαίνουν ότι οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια και η μείωση της χρηματοδότησης για την υγεία έρχονται σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, δημιουργώντας, σύμφωνα με τον Μπόλικι, ένα χρηματοδοτικό κενό άνω των 550 εκατ. δολαρίων στον οργανισμό που έχει την ευθύνη συντονισμού των διεθνών απαντήσεων σε υγειονομικές κρίσεις.

Ο ΠΟΥ αναγκάζεται πλέον να μειώσει σχεδόν κατά ένα τέταρτο το προσωπικό του.

REUTERS/Denis Balibouse/File Photo

Τα καλά νέα

Παρά τις ανησυχίες, οι ειδικοί τονίζουν ότι ο κόσμος διαθέτει σήμερα πολύ ισχυρότερα επιστημονικά εργαλεία σε σχέση με το 1976.

Τότε υπήρχε μόλις ένα εργαστήριο στον κόσμο που μπορούσε να χειριστεί με ασφάλεια τον ιό. Σήμερα υπάρχουν δεκάδες, ακόμη και στο ίδιο το Κονγκό.

Επιπλέον, έχουν αναπτυχθεί αποτελεσματικές θεραπείες για αρκετές μορφές του Έμπολα, ενώ η τεχνολογία των εμβολίων mRNA, που χρησιμοποιήθηκε ευρέως κατά την πανδημία Covid-19, προσφέρει ελπίδες για ταχύτερη ανάπτυξη εμβολίων απέναντι σε νέες απειλές.

Η Συμμαχία για Καινοτομίες στην Ετοιμότητα για Επιδημίες έχει θέσει μάλιστα ως στόχο την ανάπτυξη εμβολίου μέσα σε 100 ημέρες από την εμφάνιση της επόμενης μεγάλης απειλής.

Το πραγματικό μάθημα

Το βασικό δίδαγμα της νέας επιδημίας δεν αφορά μόνο τον Έμπολα.

Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος αντιμετωπίζει τους κινδύνους όταν η άμεση απειλή φαίνεται να έχει περάσει.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η επόμενη πανδημία είναι θέμα χρόνου. Η καταστροφή δασών, η στενότερη επαφή ανθρώπων και άγριων ζώων, η κλιματική αλλαγή και οι αεροπορικές μετακινήσεις δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την εμφάνιση νέων παθογόνων.

Ο Πίτερ Πιοτ, ο επιστήμονας που αντίκρισε πρώτος στο μικροσκόπιο τον ιό του Έμπολα πριν από μισό αιώνα, χρησιμοποιεί μια χαρακτηριστική παρομοίωση για να περιγράψει το σημερινό πρόβλημα:

«Αν προτείνατε να κλείσουμε την πυροσβεστική επειδή η φωτιά έσβησε, όλοι θα σας έλεγαν ότι είστε τρελοί. Αλλά αυτό ακριβώς κάνουμε με την προετοιμασία για τις πανδημίες».

Για τους Financial Times, αυτή είναι και η ουσία της ιστορίας: ο Έμπολα πιθανότατα δεν θα γίνει η επόμενη Covid. Όμως η επιστροφή του υπενθυμίζει ότι η επόμενη πανδημία μπορεί να βρει τον κόσμο λιγότερο προετοιμασμένο από όσο πιστεύει.