BBC: Τι σηματοδοτεί το πείραμα της Ουγγαρίας για τις προσπάθειες αύξησης των γεννήσεων παγκοσμίως;

Στην Ουγγαρία πολλά νέα ζευγάρια δικαιούνταν άτοκα δάνεια εκατομμυρίων φιορινιών (δεκάδων χιλιάδων ευρώ) και επιδοτήσεις, όταν υποσχέθηκαν να αποκτήσουν δύο παιδιά. Πολλές οικογένειες δεν κατόρθωσαν να τεκνοποιήσουν, με αποτέλεσμα να χρειαστεί να αποπληρώσουν αυτά τα δάνεια με τόκους υπερημερίας.

Η συγκεκριμένη συνθήκη επηρεάζει σήμερα πολλούς εν δυνάμει γονείς στην Ουγγαρία και πηγάζει από τις φιλόδοξες πολιτικές του Βίκτορ Όρμπαν, για την καταπολέμηση της υπογεννητικότητας, αποζημιώνοντας νεοσύστατες οικογένειες, με αντάλλαγμα την τεκνοποίηση.

Η γονιμότητα της Ουγγαρίας βρίσκεται πολύ κάτω από το όριο των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, που απαιτείται για να διατηρηθεί σταθερός ο γηγενής πληθυσμός.

Το ζήτημα της υπογεννητικότητας δεν εντοπίζεται μόνο στην Ουγγαρία, αλλά μαστίζει όλη την Ευρώπη, με τα ποσοστά γονιμότητας να βρίσκονται αρκετά κάτω από το επιθυμητό όριο.

Η ουγγρική προσπάθεια

Όταν ο Όρμπαν επανεξελέγη το 2010, τα ποσοστά γονιμότητας στην Ουγγαρία ήταν από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Το κόμμα του, το Fidesz, υποσχέθηκε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, διαφοροποιώντας την Ουγγαρία από την υπόλοιπη Ευρώπη, η οποία εκμεταλλευόμενη την μετανάστευση, επιδίωξε να καλύψει το κενό. Ο Όρμπαν δεν στόχευε απλώς στην αύξηση του πληθυσμού, αλλά στην αύξηση του ουγγρικού πληθυσμού.

Οι μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε αφορούσαν εκτεταμένες φορολογικές ελαφρύνσεις, άτοκα δάνεια και επιδοτήσεις στεγαστικών, σε όποιο νέο ζευγάρι δεσμευόταν να αποκτήσει παιδιά.

Τα κίνητρα ήταν διαθέσιμα μόνο σε παντρεμένα, ετερόφυλα ζευγάρια και σε όσους βρίσκονταν στην επίσημη αγορά εργασίας.

Στην αρχή φάνηκαν ορισμένα σημάδια αλλαγής. Το ποσοστό γονιμότητας αυξήθηκε από 1,25 το 2010 σε 1,59 μέχρι το 2020. Όμως σύντομα αυτό άλλαξε, με τα ποσοστά να μειώνονται, ώσπου το 2025 είχαν πέσει στο 1,31 όχι πολύ υψηλότερο από ό,τι όταν ξεκίνησαν αυτά τα κίνητρα.

EUROPEAN UNION

Γιατί λοιπόν η προσέγγιση της Ουγγαρίας απέτυχε και ποια είναι τα μαθήματα που προσφέρει το παράδειγμα της Ουγγαρίας στην υπόλοιπη Ευρώπη και στον κόσμο;

Η ανάλυση του BBC δίνει ορισμένες απαντήσεις διερευνώντας εκτενώς το ζήτημα.

Γιατί οι προσπάθειες δεν απέδωσαν;

Υπάρχει μία προσέγγιση σύμφωνα με την οποία τα οφέλη κατανεμήθηκαν άνισα. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι συγκεκριμένες παροχές έδωσαν ισχυρό κίνητρο στην κατώτερη μεσαία τάξη της υπαίθρου, ενώ οι πολλοί περισσότεροι κάτοικοι των πόλεων έμειναν ανεπηρέαστοι.

Επιπλέον, το «δάνειο αναμονής παιδιού» βοήθησε αρχικά νέα ζευγάρια, όμως ο αυξανόμενος πληθωρισμός διάβρωσε την πραγματική αξία του.

Μία άλλη άποψη υποστηρίζει, πως οι συγκεκριμένες πολιτικές της κυβέρνησης Όρμπαν ωφέλησαν ομάδες ανθρώπων που είχαν εξαρχής σκοπό να αποκτήσουν παιδιά, απλά οι παροχές τους ώθησαν, με αποτέλεσμα ένα-δύο χρόνια μετά την ανακοίνωση των παροχών, οι γεννήσεις να σημειώσουν νέα μείωση.

Για πολλούς το πραγματικό εμπόδιο δεν είναι οικονομικό, αλλά εντοπίζεται στις ανησυχίες για το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης της Ουγγαρίας. Είναι συγκλονιστικές οι προειδοποιήσεις μέσω TikTok, οι οποίες καλούν τις μέλλουσες μητέρες να φέρουν το δικό τους χαρτί υγείας και απολυμαντικό στο νοσοκομείο.

Σύμφωνα με το BBC, οι περισσότερες γυναίκες έβλεπαν την κρατική υποστήριξη  «ως εφάπαξ πληρωμή, όχι ως μακροπρόθεσμη επένδυση στην ανατροφή των παιδιών».

Οι βασικές παροχές δεν θα έπρεπε να είναι οικονομικές, αυτό που χρειάζεται η Ουγγαρία είναι συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, βελτίωση της εκπαίδευσης και της μακροπρόθεσμης φροντίδας των παιδιών.

Η υπογεννητικότητα δεν αφορά μόνο την Ουγγαρία

Η Νότια Κορέα  είχε ποσοστό γονιμότητας 1,19 το 2008, ένα από τα χαμηλότερα στον κόσμο. Έκτοτε, έχει δαπανήσει μεγάλα ποσά, προσπαθώντας να δώσει μία λύση. Ωστόσο, το συνολικό ποσοστό εξακολουθεί να μειώνεται, φτάνοντας το 0,8 το 2025.

Μαθητές νηπιαγωγείου στη Νότια Κορέα

Η γονιμότητα τείνει να μειώνεται, επειδή οι άνθρωποι δεν έχουν εμπιστοσύνη στο μέλλον. Σημαντικοί ανατρεπτικοί παράγοντες καθίστανται ο πόλεμος στην Ουκρανία, η παγκόσμια αύξηση του πληθωρισμού και οι συγκρούσεις σε πολλαπλά μέτωπα, αναστέλλοντας τις βλέψεις για αύξηση των γεννήσεων.

Ο πολιτισμός και η κουλτούρα διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο

Τη δεκαετία του 2000 η Σουηδία εισήγαγε μία σειρά πολιτικών, οι οποίες έδωσαν ώθηση σε νέες οικογένειες. Η κοινή γονική άδεια, η οικονομικά προσιτή παιδική φροντίδα και η καθολική προσχολική αγωγή συνέβαλαν στη δημιουργία συνθηκών, που διευκόλυναν τον συνδυασμό της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής.

Κατά την επόμενη δεκαετία, τα ποσοστά γονιμότητας στη Σουηδία αυξήθηκαν από 1,5 σε 2,0. Παρατηρείται πως το σκανδιναβικό μοντέλο, το οποίο μοιράζει ισότιμα τις εργασίες μεταξύ των δύο γονέων διευκολύνει την αύξηση της γονιμότητας.

Στη Νότια Κορέα πολλές γυναίκες αντιστέκονται στον θεσμό της οικογένειας, ως διαμαρτυρία απέναντι στις βαθιά ριζωμένες πατριαρχικές αντιλήψεις.

Την ίδια στιγμή το Ισραήλ, η μόνη χώρα με ποσοστό γονιμότητας αρκετά υψηλό, δεν σημειώνει σημαντικά επίπεδα κρατικών δαπανών για οικογενειακά επιδόματα. Αντίθετα, παρουσιάζει μία πολιτιστική και ιδεολογική αποστολή, η οποία εστιάζει στην επιθυμία ανοικοδόμησης και προστασίας του εβραϊκού πληθυσμού.

Η Γαλλία, αντιθέτως, έχει αντισταθεί σε κάποιο βαθμό στην ευρωπαϊκή υπογεννητικότητα. Το ποσοστό γονιμότητας της, που ανέρχεται στο 1,6, είναι από τα υψηλότερα στην ΕΕ. Παρουσιάζει συγκριτικά υψηλές δημόσιες δαπάνες και δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, σε σχέση με τους γείτονές της.

Η Ουγγαρία πάντως, παρουσιάζει περιορισμένο βαθμό ευελιξίας στον τομέα της εργασίας. Θεωρείται πως αν τα ίδια χρήματα είχαν επενδυθεί στη δομική ενίσχυση των κοινωνικών θεσμών και στην εκ θεμελίων ανάπτυξη των βασικών υποδομών, ενδεχομένως να ήταν διαφορετικά τα σημερινά αποτελέσματα.

Η Εθνική Τράπεζα της Ουγγαρίας αναφέρει ότι ένα στα πέντε ζευγάρια που έλαβαν τα δάνεια πριν από πέντε χρόνια δεν απέκτησαν τελικά παιδιά.

Η νέα κυβέρνηση του Πέτερ Μάγιαρ επανεξετάζει αυτές τις πολιτικές και συγκεκριμένα τι θα προβλέπεται για τις οικογένειες που είχαν λάβει δάνεια, με τη δέσμευση να γεννήσουν παιδιά, τα οποία εν τέλει δεν απέκτησαν.